Historia okularów: kto i kiedy wynalazł okulary?

Historia okularów: kiedy wynaleziono okulary?

Aktualizacja 27.10.2026 · 6 min czytania

Historia okularów zaczyna się ponad 700 lat temu we Włoszech: pod koniec XIII wieku rzemieślnicy po raz pierwszy oprawili tam dwa szlifowane szkła. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy i gdzie wynaleziono okulary, czego używano wcześniej, jakie były dawne nazwy okularów i jak zmieniały się rodzaje okularów aż do dziś. Niżej znajdziesz oś czasu z podsumowaniem.

Najważniejsze w skrócie

Pierwsze okulary na świecie powstały pod koniec XIII wieku we Włoszech. Nie wiadomo, kto je wymyślił.
Wcześniej używano kamieni do czytania z kryształu górskiego lub berylu, które kładło się na tekście.
Pierwsze okulary były nitowane i nie miały zauszników. Okulary z zausznikami upowszechniły się dopiero w XVIII wieku.
Dawne nazwy okularów to m.in. binokle, cwikier, lornion i monokl. Dziś okulary są też modnym dodatkiem.

Zanim powstały okulary: załamanie światła i kamienie do czytania

W starożytności okularów jeszcze nie było. Kto słabo widział, prosił innych o czytanie na głos albo musiał się z tym pogodzić. Starożytni autorzy wiedzieli jednak, że szklana kula wypełniona wodą sprawia, że pismo wydaje się większe. Rzymski uczony Pliniusz Starszy podaje też, że cesarz Neron oglądał walki gladiatorów przez szmaragd. Czy zielony kamień rzeczywiście pomagał mu widzieć, pozostaje sporne.

Z czasem rosła też wiedza o świetle. Około 150 roku n.e. grecki uczony Ptolemeusz badał załamanie światła. W XI wieku arabski matematyk i astronom Alhazen (Ibn al-Hajsam) opisał w „Księdze optyki”, jak ze sobą wiążą się widzenie, odbicie i załamanie światła. Jego dzieło przetłumaczono na łacinę i miało duży wpływ na optykę w średniowiecznej Europie.

Kamienie do czytania: lupa średniowiecza

W średniowieczu z kamieni do czytania korzystali przede wszystkim mnisi. Były to oszlifowane w kształt półkuli kawałki kryształu górskiego lub berylu, które kładło się bezpośrednio na rękopisie. Litery pod spodem wydawały się większe. W 1267 roku angielski franciszkanin Roger Bacon opisał, że małe litery można powiększyć odpowiednio oszlifowanym szkłem.

Kiedy wynaleziono okulary? Pierwsze okulary na świecie

Pierwsze okulary powstały pod koniec XIII wieku we Włoszech. Decydujący krok: zamiast przesuwać soczewkę po tekście, oprawiono dwa szlifowane szkła i trzymano je przed oczami. Okulary istnieją więc od ponad 700 lat. Z Włoch wynalazek szybko rozprzestrzenił się po Europie.

Gdzie wynaleziono okulary?

Za kolebkę okularów uważa się Włochy, choć dokładne miejsce nie jest pewne. Często wymienia się Wenecję i wyspę szklarzy Murano. Weneckie huty szkła potrafiły wytwarzać wyjątkowo przejrzyste szkło, potrzebne do soczewek okularowych. Wkrótce po wynalezieniu okularów w Wenecji obowiązywały już pierwsze zasady ich produkcji.

Kto wymyślił okulary?

Tego nie wiadomo. Twórca okularów jest nieznany; prawdopodobnie był to rzemieślnik, który szlifował szkło lub kryształ górski. Nazwiska podawane później jako wynalazców nie są wiarygodnie potwierdzone.

Od kiedy istnieją okulary korekcyjne?

Od samego początku. Już pierwsze okulary miały wypukłe szkła. Dzięki nim osoby, które przestały ostro widzieć z bliska, mogły znów czytać. Szkła dla krótkowidzów, czyli wklęsłe, pojawiły się później, prawdopodobnie w XV wieku. Mniej więcej w tym samym czasie druk sprawił, że popyt na okulary wzrósł.

Teoria pojawiła się na początku XVII wieku: holenderski uczony Snellius (1581–1626) opisał prawo załamania światła, które do dziś jest podstawą obliczania soczewek okularowych.

Rodzaje okularów na przestrzeni wieków

Okulary nitowane: dwa szkła i jeden nit

Pierwsze okulary były nitowane. Dwa oprawione szkła z trzonkami łączono na końcach trzonków nitem. Oprawki wykonywano z drewna, rogu lub żelaza. Okulary trzymało się przed oczami albo opierało na nosie. Zauszników jeszcze nie było.

Oprawki z jednego kawałka i norymberskie okulary z drutu

Później pojawiły się oprawki z jednego kawałka, w których szkła łączył wygięty kabłąk nad nosem. Zamożni mieszczanie i szlachta zamawiali je z brązu lub żelaza. W Hiszpanii duże okulary stały się nawet symbolem statusu, a skórzany mostek na nosie czynił je wygodniejszymi. W Norymberdze, jednym z pierwszych ośrodków wytwórców okularów, robiono okulary z jednego wygiętego drutu, dzięki czemu można je było produkować w dużych ilościach.

Okulary w XVIII wieku: wreszcie z zausznikami

Długo największym problemem było utrzymanie okularów na głowie: zsuwały się z nosa albo nieprzyjemnie uciskały. Dopiero w XVIII wieku upowszechniły się okulary z bocznymi zausznikami, które przylegają do głowy. Tym samym powstała podstawowa forma dzisiejszych okularów. Z tego okresu pochodzą też okulary dwuogniskowe; za ich wynalazcę uważa się Benjamina Franklina.

Dawne nazwy okularów: binokle, cwikier, lornion i monokl

Słowo „okulary” pochodzi od łacińskiego oculus, czyli „oko”. Potocznie mówi się o okularach także „szkła”. Wiele dawnych nazw dotyczy konkretnych modeli, które od około 1800 roku nosiły zwłaszcza arystokracja i elegancki świat:

Monokl: okulary na jedno oko. Nie nosiło się go na nosie, lecz przytrzymywały go mięśnie wokół oka. Był popularny w wyższych sferach w Niemczech i Anglii.
Okulary nożycowe: we Francji wolano okulary z uchwytem w kształcie nożyc, które trzymało się przed oczami i można było szybko schować.
Lornion: okulary z rączką, przykładane do oczu, typowe arystokratyczne okulary.
Binokle, czyli cwikier: okulary bez zauszników, trzymające się na nosie dzięki sprężynce. Nazwa cwikier pochodzi od niemieckiego Zwicker. Popularne były w XIX wieku.

Soczewki kontaktowe i tworzywo: okulary w XX wieku

Pod koniec XIX wieku powstały pierwsze soczewki kontaktowe. Były ze szkła i noszono je bezpośrednio na oku. Miękkie soczewki kontaktowe pojawiły się dopiero w drugiej połowie XX wieku. Więcej przeczytasz w artykule Soczewki kontaktowe – wyraźne widzenie bez okularów.

Zmieniały się też same okulary. W XX wieku pojawiły się oprawki z tworzyw sztucznych, takich jak acetat, a wraz z nimi nowe kształty i kolory. Od połowy stulecia zaczęto stosować soczewki okularowe z tworzywa. Są lżejsze i mniej podatne na stłuczenie niż szkło; dziś większość soczewek okularowych wykonuje się z tworzywa.

Historia okularów: oś czasu i podsumowanie

Najważniejsze etapy historii okularów w skrócie:

Okres	Rozwój
Starożytność	Okularów jeszcze nie ma. Starożytni autorzy opisują, że szklana kula z wodą powiększa pismo.
ok. 150 r. n.e.	Ptolemeusz bada załamanie światła.
XI wiek	Alhazen opisuje w „Księdze optyki” widzenie, odbicie i załamanie światła.
średniowiecze	Mnisi czytają z kamieniami do czytania z kryształu górskiego lub berylu.
1267	Roger Bacon opisuje powiększenie za pomocą szlifowanego szkła.
koniec XIII wieku	Pierwsze okulary powstają we Włoszech: okulary nitowane z wypukłymi szkłami do czytania.
prawdopodobnie XV wiek	Szkła dla krótkowidzów; druk zwiększa popyt.
późne średniowiecze i nowożytność	Oprawki z jednego kawałka, duże okulary w Hiszpanii, norymberskie okulary z drutu.
początek XVII wieku	Snellius opisuje prawo załamania światła.
XVIII wiek	Upowszechniają się okulary z zausznikami, pojawiają się okulary dwuogniskowe.
ok. 1800 roku	Modne są monokl i okulary nożycowe.
XIX wiek	Binokle, czyli cwikier; pod koniec stulecia pierwsze soczewki kontaktowe ze szkła.
XX wiek	Oprawki i soczewki okularowe z tworzywa, miękkie soczewki kontaktowe.
dziś	Okulary w niemal każdym kształcie, kolorze i materiale, także jako modny dodatek.

Okulary dziś: od zła koniecznego do modnego dodatku

Przez długi czas okulary uważano za zło konieczne. Dziś są dostępne w niemal każdym kształcie, kolorze i materiale, a wiele osób nosi je świadomie jako modny dodatek. Niektóre kształty przypominają swoich przodków: okrągłe metalowe oprawki nawiązują do pierwszych okularów, wyraziste oprawki z tworzywa do mody XX wieku.

Jaki kształt pasuje do Twojej twarzy, przeczytasz w artykule Jak najlepiej dobrać okulary do kształtu twarzy?. Jakich szkieł potrzebujesz, ustali badanie wzroku u optyka lub okulisty. Aktualne okulary znajdziesz tutaj:

Okrągłe okulary w sklepie